Registrar ve Registry Farkı

Bir alan adı kaydı tek bir şirketin işi değildir: TLD'yi işleten registry, alan adını satan registrar, bazen araya giren reseller ve alan adını kullanan registrant farklı rollerdir. Bu ayrımı bilmek, WHOIS/RDAP çıktısını okurken ve bir sorunu kime ileteceğinize karar verirken işinizi kolaylaştırır.

Registry (kayıt otoritesi)

Registry, bir üst düzey alan adının (TLD) veritabanını işleten kuruluştur. Bu veritabanında hangi alan adının kayıtlı olduğu, hangi registrar tarafından yönetildiği, bitiş tarihi, durum kodları ve nameserver bilgileri tutulur. Registry ayrıca TLD'nin DNS bölgesini (zone) yayımlar; yani example.com için yetkili nameserver'ların hangileri olduğunu dünyaya söyleyen NS kayıtları registry'nin zone dosyasından gelir.

Registry'ler genellikle son kullanıcıya doğrudan satış yapmaz. Registrar'larla EPP (Extensible Provisioning Protocol, RFC 5730; alan adı nesneleri için RFC 5731) üzerinden konuşur. Kayıt, yenileme, transfer ve silme gibi işlemler bu protokolle yapılır.

Örnek: .com ve .net registry'si Verisign'dır. .org registry'si Public Interest Registry'dir.

Registrar (kayıt kuruluşu)

Registrar, alan adlarını son kullanıcı adına registry'ye kaydeden kuruluştur. gTLD'lerde registrar olabilmek için ICANN akreditasyonu (Registrar Accreditation Agreement, RAA) ve ilgili registry ile ayrı bir sözleşme gerekir. Registrar; müşteri hesabını, ödemeyi, iletişim bilgilerini, transfer için auth kodunu ve client* önekli durum kodlarını (ör. clientTransferProhibited) yönetir.

WHOIS veya RDAP çıktısındaki "Registrar" ve "Registrar IANA ID" alanları bu kuruluşu gösterir. Alan adınızla ilgili bir işlem yapmak istiyorsanız (yenileme, nameserver değişikliği, kilit kaldırma) muhatabınız registrar'dır.

Reseller (bayi)

Reseller, bir registrar'ın altyapısını kullanarak kendi markasıyla alan adı satan şirkettir. Birçok hosting firması bu şekilde çalışır. Reseller registry ile doğrudan ilişki kurmaz; teknik olarak kayıt, üst registrar üzerinden yapılır. Bu yüzden WHOIS/RDAP çıktısında genellikle reseller değil asıl registrar görünür. Bazı kayıtlarda ayrı bir "Reseller" alanı yer alabilir ama bu zorunlu değildir.

Registrant (kayıt sahibi)

Registrant, alan adını kaydettiren ve kullanım hakkına sahip olan kişi veya kuruluştur. Teknik olarak bir alan adı "satın alınmaz", belirli bir süre için kaydedilir ve yenilendikçe kullanım hakkı devam eder (bkz. domain yaşam döngüsü). Registrant iletişim bilgileri 2018'den beri çoğu kamuya açık sorguda gizlenir; ayrıntılar için WHOIS gizliliği sayfasına bakın.

ICANN ve IANA

ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers), gTLD'ler için kuralları belirleyen kâr amacı gütmeyen kuruluştur. Registry'lerle Registry Agreement, registrar'larla RAA imzalar; transfer politikası, süresi dolan alan adlarının kurtarılması ve kayıt verisi gibi konularda bağlayıcı politikalar yayımlar. ccTLD'ler ise ICANN sözleşmelerine bağlı değildir; kendi ülkelerinin mevzuatına ve kendi politikalarına göre yönetilir.

IANA (Internet Assigned Numbers Authority), kök bölgenin (root zone) içeriğini, yani hangi TLD'nin hangi kuruluşa delege edildiğini yönetir. 2016'dan bu yana IANA işlevleri, ICANN'in bağlı kuruluşu olan PTI (Public Technical Identifiers) tarafından yürütülür. IANA ayrıca RDAP bootstrap dosyalarını ve TLD bazında registry bilgilerini Root Zone Database üzerinden yayımlar.

.tr örneği: BTK ve TRABİS

.tr ülke kodlu üst düzey alan adıdır. Uzun yıllar ODTÜ bünyesindeki nic.tr tarafından işletildi. 2022'de yönetim, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından işletilen TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) altyapısına geçti. Bu yapıda BTK registry rolündedir; son kullanıcılar başvurularını BTK tarafından yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları (registrar'lar) aracılığıyla yapar. Yeni sistemle birlikte doğrudan .tr uzantılı kayıtlar da mümkün hale geldi. Bazı ikinci düzey uzantılar (ör. kurumlara ayrılmış olanlar) hâlâ belge veya ön koşul gerektirir; güncel kuralları TRABİS ve BTK'nın yayımladığı mevzuattan kontrol etmek gerekir.

Kim ne yapar? Kısa tablo

Durum kodları ve roller

EPP durum kodlarının öneki, kodu kimin koyduğunu gösterir. client ile başlayanlar registrar tarafından, server ile başlayanlar registry tarafından ayarlanır. Örneğin clientHold registrar'ın, serverHold registry'nin alan adını DNS'ten çıkardığını gösterir. Bu yüzden bir server* kodunu kaldırmak için registrar'ınızın registry ile iletişime geçmesi gerekir. Tüm liste için EPP durum kodları sayfasına bakın.

Özet

Registry TLD'yi işletir, registrar sizin adınıza kayıt yapar, reseller registrar'ın altyapısını kullanarak satar, registrant ise alan adını kullanan taraftır. gTLD'lerde kuralları ICANN koyar, kök bölgeyi IANA yönetir; ccTLD'lerde ise kurallar ülke otoritesine aittir. Bir alan adının registrar'ını ve durumunu görmek için sorgu aracını kullanabilirsiniz.