WHOIS Nedir?

WHOIS, bir alan adının, IP bloğunun veya otonom sistem numarasının kime ve hangi kuruluş üzerinden kayıtlı olduğunu sorgulamaya yarayan, metin tabanlı ve oldukça eski bir protokoldür. Bugün hâlâ yaygın olarak kullanılsa da gTLD'ler için yetkili kaynak artık RDAP'tır.

Kısa tarihçe

WHOIS'in kökleri ARPANET dönemine uzanır. İlk tanımı 1982 tarihli RFC 812 (NICNAME/WHOIS) ile yapıldı; o dönemde amaç, ağ üzerindeki kullanıcıların ve yöneticilerin iletişim bilgilerine ulaşmaktı. Protokol daha sonra RFC 954 ile güncellendi ve bugün referans alınan tanım, 2004 yılında yayımlanan RFC 3912 oldu. RFC 3912 bilinçli olarak çok kısadır: protokolün yalnızca taşıma katmanını tarif eder, yanıtın biçimi hakkında hiçbir kural koymaz.

Alan adı sisteminin ticarileşmesiyle birlikte WHOIS, alan adı sahiplerinin, teknik ve idari kişilerin bilgilerinin kamuya açık olarak yayımlandığı bir dizine dönüştü. Bu durum yıllarca hem faydalı (kötüye kullanım bildirimleri, marka koruması, teknik iletişim) hem de sorunlu (spam, kişisel veri ifşası) oldu.

Port 43 protokolü nasıl çalışır?

WHOIS, TCP port 43 üzerinde çalışan basit bir istek-yanıt protokolüdür. İstemci sunucuya bağlanır, sorgu metnini gönderir ve satırı CRLF (\r\n) ile bitirir. Sunucu düz metin bir yanıt döndürür ve bağlantıyı kapatır. Kimlik doğrulama, şifreleme, oturum ya da sayfalama yoktur.

$ whois -h whois.verisign-grs.com example.com

# Elle yapmak isterseniz:
$ printf 'example.com\r\n' | nc whois.verisign-grs.com 43

Asıl zorluk, doğru sunucuyu bulmaktır. Her TLD'nin kendi WHOIS sunucusu vardır ve bu sunucuların listesi merkezi, makine tarafından okunabilir bir biçimde standartlaştırılmamıştır. whois komut satırı araçları bu yüzden kendi içlerinde sunucu tabloları taşır ya da önce whois.iana.org'a sorup TLD'nin yetkili sunucusunu öğrenir.

Thin ve thick WHOIS

Registry'lerin WHOIS verisini nasıl tuttuğuna göre iki model vardır:

• Thin (ince) model: Registry yalnızca teknik verileri tutar: alan adı, registrar bilgisi, nameserver'lar, durum kodları ve tarihler. Kayıt sahibinin iletişim bilgileri registrar'ın WHOIS sunucusundadır. Sorgu iki aşamalıdır: önce registry, ardından yanıttaki "Registrar WHOIS Server" alanında gösterilen sunucu. .com ve .net tarihsel olarak bu modelle çalıştı.
• Thick (kalın) model: Registry, iletişim bilgileri dahil tüm kayıt verisini merkezi olarak tutar. Tek sorgu yeterlidir. Yeni gTLD'lerin büyük çoğunluğu bu modeldedir.

Bir WHOIS yanıtında hangi alanlar bulunur?

Biçim standart olmadığı için alan adları ve sıralama sunucudan sunucuya değişir. gTLD'lerde ICANN sözleşmeleri belirli bir şablon dayattığı için şu alanları sık görürsünüz:

• Domain Name ve Registry Domain ID
• Registrar, Registrar IANA ID, kötüye kullanım (abuse) e-posta ve telefonu
• Creation Date, Updated Date, Registry Expiry Date
• Domain Status: clientTransferProhibited gibi EPP durum kodları
• Name Server kayıtları ve DNSSEC durumu (DNSSEC nedir?)
• Registrant, Admin ve Tech iletişim alanları (2018'den beri çoğunlukla gizlenmiş; bkz. WHOIS gizliliği)

WHOIS'in sınırlamaları

• Yapılandırılmamış çıktı: Her sunucu farklı biçim kullanır; programatik olarak ayrıştırmak kırılgan regex'ler gerektirir.
• Şifreleme yok: Sorgu ve yanıt ağda açık metin olarak taşınır, yanıtın bütünlüğü doğrulanamaz.
• Kimlik doğrulama yok: Sorgu yapanın kim olduğuna göre farklı veri göstermek (katmanlı erişim) mümkün değildir.
• Uluslararasılaştırma sorunu: Karakter kodlaması tanımlı değildir; IDN alan adları ve Latin dışı adresler tutarsız görünür.
• Keşif mekanizması yok: Hangi TLD için hangi sunucuya gidileceği standart bir yolla bulunamaz.
• Hız sınırları: Sunucular agresif rate limit uygular ve aşan IP'leri geçici olarak engelleyebilir.

RDAP ile yer değiştirmesi

Bu sorunları çözmek için IETF, RDAP'ı (Registration Data Access Protocol) geliştirdi: HTTPS üzerinden JSON döndüren, standart bir keşif (bootstrap) mekanizmasına ve tanımlı bir veri modeline sahip bir protokol. ICANN önce gTLD registry ve registrar'ları için RDAP hizmeti sunmayı zorunlu kıldı, ardından 28 Ocak 2025 itibarıyla gTLD'ler için port 43 WHOIS hizmeti sunma zorunluluğunu kaldırdı. Bu tarihten sonra bazı gTLD WHOIS sunucuları kapatıldı veya güncellenmeyi bıraktı; gTLD'ler için yetkili ve güncel veri kaynağı RDAP'tır.

ccTLD'ler ICANN sözleşmelerine bağlı olmadığı için durum farklıdır. Pek çok ülke kodlu uzantı yalnızca port 43 WHOIS sunar, bir kısmı ise RDAP'a da geçmiştir.

Bu sitede nasıl sorgulanır?

Ana sayfadaki sorgu aracına alan adını (örneğin example.com) yazmanız yeterlidir; doğru sunucuyu bulmak veya ham metni ayrıştırmakla uğraşmanız gerekmez. Araç kayıt verisini WHOIS/RDAP kaynaklarından alır ve tarihleri, registrar'ı, nameserver'ları ve durum kodlarını okunabilir biçimde gösterir. Durum kodlarının ne anlama geldiğini EPP durum kodları sayfasından ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.

Özet

• WHOIS, TCP port 43 üzerinde çalışan, RFC 3912 ile tanımlanmış metin tabanlı bir sorgu protokolüdür.
• Çıktı biçimi standart değildir; thin modelde iletişim verisi registrar'da, thick modelde registry'dedir.
• 2018'den bu yana kişisel veriler büyük ölçüde gizlenmektedir.
• 28 Ocak 2025'ten itibaren gTLD'ler için yetkili kaynak RDAP'tır; ccTLD'lerde WHOIS hâlâ yaygındır.