$ man tld-gtld-cctld

TLD, gTLD ve ccTLD Nedir?

TLD (Top-Level Domain), bir alan adının en sağdaki etiketidir: example.com içindeki com, ornek.tr içindeki tr gibi. TLD'ler türlerine göre gTLD, ccTLD ve sTLD gibi kategorilere ayrılır ve bu ayrım, hangi kuralların geçerli olduğunu ve kayıt verisine nereden ulaşılacağını doğrudan etkiler.

Kök bölge (root zone)

DNS hiyerarşisinin en tepesinde kök bölge bulunur ve tek bir nokta (.) ile gösterilir. Tam nitelikli bir alan adı aslında bu noktayla biter: example.com.. Kök bölge, her TLD için yetkili nameserver'ları gösteren NS kayıtlarını ve DNSSEC için gerekli DS kayıtlarını içerir.

Kök bölgenin içeriğini IANA yönetir; hangi TLD'nin var olduğu ve hangi kuruluşa delege edildiği IANA Root Zone Database üzerinden görülebilir. Kök bölge, harf ile adlandırılan 13 kök sunucu kimliği (a.root-servers.net ile m.root-servers.net arası) tarafından sunulur; her kimliğin arkasında anycast ile dünyaya dağılmış çok sayıda sunucu vardır.

TLD türleri

IANA, TLD'leri şu kategorilere ayırır:

gTLD (Generic Top-Level Domain)

İlk gTLD'ler 1980'lerin ortasında tanımlandı: .com, .net, .org, .edu, .gov, .mil ve kısa süre sonra .int. Bunlardan .edu, .gov ve .mil herkese açık değildir. 2000'li yıllarda .info, .biz, .name gibi uzantılar eklendi.

gTLD'ler ICANN ile sözleşme imzalamış registry'ler tarafından işletilir ve ICANN politikalarına tabidir. Bu, transfer kuralları, süresi dolan alan adlarının kurtarılması ve kayıt verisi yayımlama gibi konuların gTLD'ler arasında büyük ölçüde ortak olduğu anlamına gelir. 28 Ocak 2025'ten itibaren gTLD'lerin kayıt verisi için yetkili kaynak RDAP'tır.

Yeni gTLD programı

ICANN'in 2012'de başvuru kabul ettiği New gTLD Program ile 2013'ten itibaren binden fazla yeni uzantı kök bölgeye eklendi. Bunların arasında genel kelimeler (.shop, .app, .dev), şehir ve bölge adları (.istanbul, .berlin), şirketlerin kendi marka uzantıları (.google gibi "brand TLD"ler) ve Latin dışı alfabelerde IDN gTLD'ler bulunur. Yeni gTLD'lerin çoğu thick kayıt modeliyle çalışır.

ccTLD (Country-Code Top-Level Domain)

ccTLD'ler iki harftir ve büyük ölçüde ISO 3166-1 alpha-2 ülke kodlarına dayanır: .tr (Türkiye), .de (Almanya), .jp (Japonya) gibi. Bilinen istisnalar vardır: Birleşik Krallık ISO'da GB koduna sahip olsa da yaygın kullanılan ccTLD'si .uk'dir; .eu ise bir ülke değil Avrupa Birliği içindir.

ccTLD'ler ICANN sözleşmelerine bağlı değildir; her biri kendi ülkesinin mevzuatına ve kendi registry politikasına göre işletilir. Bu yüzden kayıt koşulları, yerel ikamet şartı, süre dolumu sonrası süreçler ve WHOIS/RDAP desteği ccTLD'den ccTLD'ye büyük farklılık gösterir. .tr için registry rolünü BTK, TRABİS üzerinden üstlenir (bkz. registrar ve registry).

Bazı ccTLD'ler ülke dışında farklı anlamlarla popüler hale gelmiştir: .io, .ai, .co, .tv gibi. Teknik olarak bunlar yine ccTLD'dir ve ilgili ülkenin ya da registry'nin kurallarına tabidir.

Latin dışı alfabelerdeki ülke uzantıları da vardır (IDN ccTLD), örneğin Rusya için .рф. Bunların DNS'teki karşılığı xn-- önekli Punycode etiketlerdir; ayrıntılar için IDN ve Punycode sayfasına bakın.

sTLD (Sponsored TLD)

sTLD'ler belirli bir sektörü veya topluluğu temsil eden bir sponsor kuruluş tarafından yönetilir ve kayıt yalnızca o topluluğa açıktır. Örnekler: havacılık sektörü için .aero, kooperatifler için .coop, müzeler için .museum. Bunlar ICANN sözleşmesine tabi olsa da kayıt uygunluk kurallarını sponsor kuruluş belirler.

İkinci düzey uzantılar: .com.tr ve benzerleri

Bazı registry'ler kayıtları doğrudan TLD altında değil, kendi tanımladıkları ikinci düzey etiketler altında yapar: .com.tr, .org.tr, .gov.tr, .edu.tr, .co.uk gibi. Bu durumda ornek.com.tr içinde tr TLD, com.tr ise registry'nin "kayıt yapılabilen sonek"idir. Bazı ikinci düzey uzantılar belirli kurum türlerine ayrılmıştır ve belge gerektirir.

Geliştiriciler için pratik bir not: Bir alan adının "kayıtlı kısmını" (registrable domain) doğru bulmak için yalnızca son iki etikete bakmak yetmez. Çerez kapsamı, alan adı gruplama ve benzeri işlemlerde Public Suffix List kullanılmalıdır; aksi halde com.tr yanlışlıkla kayıtlı bir alan adı gibi değerlendirilir.

.dev ve HSTS preload

Bu sitenin de kullandığı .dev, Google tarafından işletilen bir gTLD'dir ve TLD'nin tamamı tarayıcıların HSTS preload listesine eklenmiştir. Bu, tarayıcıların herhangi bir .dev alan adına yalnızca HTTPS ile bağlanacağı anlamına gelir; HTTP isteği tarayıcı içinde otomatik olarak HTTPS'e yükseltilir ve geçerli bir TLS sertifikası olmadan site açılmaz. Aynı yaklaşım .app ve .page gibi bazı başka uzantılarda da uygulanır. Yerel geliştirme ortamında eskiden .dev kullananlar bu yüzden sorun yaşamıştır; yerel testler için .test veya .localhost gibi ayrılmış adlar tercih edilmelidir.

Özet

Bir alan adının WHOIS/RDAP kaydını ve durum kodlarını gör.

whois sorgula →