UDRP Nedir? Alan Adı ve Marka Uyuşmazlıkları

UDRP (Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy), bir marka sahibinin kendi markasıyla çakışan bir alan adını mahkemeye gitmeden geri almasını sağlayan ICANN politikasıdır. Expired domain alanlar için en somut hukuki risk budur: marka içeren bir adı almak, onu kaybetmekle sonuçlanabilir.

Bu sayfa genel bilgi içerir, hukuki danışmanlık değildir. Somut bir uyuşmazlıkta bir avukata danışın.

UDRP neyi kapsar?

UDRP, ICANN'in 1999'da kabul ettiği ve tüm gTLD'lerde (.com, .net, .org ve yeni gTLD'ler) geçerli olan bir idari uyuşmazlık çözüm usulüdür. Alan adını kaydettirirken kabul ettiğiniz registrar sözleşmesi, bu usule tabi olmayı da içerir. Bazı ccTLD'ler UDRP'yi gönüllü olarak benimsemiştir. .tr ise kendi ulusal mekanizmasını kullanır (aşağıya bakın; .tr'nin yapısı için bkz. registrar ve registry). Politikanın tam metni ICANN'in sitesinde yer alır.

Üç şart

Şikâyetçi, politikanın 4(a) paragrafındaki üç unsurun üçünü birden ispatlamak zorundadır. Biri eksikse şikâyet reddedilir.

1. Alan adı bir markayla aynı veya karıştırılacak derecede benzer

Şikâyetçinin hak sahibi olduğu bir ticari marka veya hizmet markası olmalıdır. WIPO'nun panel kararlarını özetleyen kılavuzuna göre tescilsiz (kullanımla doğmuş) markalar da sayılabilir ve markanın hangi ülkede geçerli olduğu bu ilk unsurda belirleyici değildir. Markanın yanına "online", "shop" gibi genel kelimeler eklemek benzerliği genellikle ortadan kaldırmaz.

2. Alan adı sahibinin hakkı veya meşru menfaati yok

Politika, alan adı sahibinin meşru menfaatini gösterebileceği durumlara örnekler verir: uyuşmazlıktan haberdar olmadan önce adı iyi niyetli bir mal veya hizmet sunumu için kullanmak ya da buna hazırlanmak, o adla yaygın olarak tanınmak, adı ticari olmayan ve tüketiciyi yanıltmayan adil bir amaçla kullanmak.

3. Alan adı kötü niyetle kaydedilmiş ve kullanılıyor

Politikada sayılan kötü niyet örnekleri şunlardır: adı esas olarak marka sahibine veya rakibine masrafların üzerinde bir bedelle satmak için almak, marka sahibinin markasını alan adında kullanmasını engellemek için kaydetmek, rakibin işini bozmak amacıyla kaydetmek ve markayla karışıklık yaratarak ticari kazanç için ziyaretçi çekmek. Liste sınırlayıcı değildir.

Süreç, sağlayıcılar ve süre

Şikâyet, ICANN onaylı bir sağlayıcıya yapılır. Bunlardan en bilinenleri WIPO Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi ve Forum'dur (eski adıyla National Arbitration Forum). Listede ayrıca CIIDRC, Çek Tahkim Mahkemesi ve ADNDRC de yer alır. UDRP Kuralları'na göre akış özetle şöyledir:

1. Sağlayıcı registrar'dan kayıt bilgilerini ister; kamuya açık WHOIS'te gizlenen sahip bilgileri bu aşamada sağlayıcıya iletilir (bkz. WHOIS gizliliği). Registrar, alan adına kilit uyguladığını iki iş günü içinde teyit eder.
2. Alan adı sahibinin cevap vermek için 20 günü vardır. Talep edilirse dört günlük ek süre verilebilir.
3. Bir veya üç kişilik panel atanır. Panel, olağanüstü durumlar dışında atanmasından sonraki 14 gün içinde karar verir.
4. Karar, üç iş günü içinde taraflara ve registrar'a bildirilir.
5. Registrar, kararı uygulamadan önce 10 iş günü bekler. Bu sürede alan adı sahibi yetkili bir mahkemede dava açtığını belgelerse karar uygulanmaz.

WIPO'ya göre usul sorunu olmayan bir dosya, şikâyetin alınmasından itibaren normalde iki ay içinde tamamlanır. Ücretleri şikâyetçi öder. Alan adı sahibi ise yalnızca tek kişilik panel yerine üç kişilik panel isterse ücretin yarısını öder. WIPO ücret tablosuna göre 1–5 alan adı içeren bir dosyanın ücreti tek panelistle 1.500 USD, üç panelistle 4.000 USD'dir (7 Ekim 2026'da görüntülenen tablo). Ücretler değişebilir; güncel tabloyu kontrol edin.

Olası sonuçlar

• Devir: Alan adı şikâyetçiye transfer edilir. En sık istenen sonuç budur.
• İptal: Kayıt silinir.
• Ret: Şikâyetçi üç şarttan birini ispatlayamazsa alan adı sahibinde kalır.

UDRP'de tazminat yoktur. Yaptırım devir veya iptalle sınırlıdır. Süreç devam ederken ve sona ermesinden sonraki 15 iş günü boyunca alan adı başka birine devredilemez (bkz. domain transferi). Taraflar her zaman mahkemeye başvurabilir.

Reverse Domain Name Hijacking (RDNH)

UDRP Kuralları, RDNH'yi politikanın, kayıtlı bir alan adı sahibini adından mahrum bırakmak amacıyla kötü niyetle kullanılması olarak tanımlar. Örneğin şikâyetçi, alan adının markasından önce kaydedildiğini bildiği halde başvurmuşsa panel kararda şikâyetin kötü niyetli olduğunu ve usulün kötüye kullanıldığını beyan edebilir. Bu beyanın UDRP içinde parasal bir yaptırımı yoktur ama kayıtlara geçer. Şikâyetin yalnızca reddedilmiş olması RDNH için yeterli değildir.

URS: yeni gTLD'ler için hızlı askıya alma

URS (Uniform Rapid Suspension), yeni gTLD programıyla getirilmiş, açık ve net ihlaller için daha hızlı ve düşük maliyetli bir yoldur. İspat standardı UDRP'den yüksektir ("açık ve ikna edici delil"). Sonuç devir değil, alan adının askıya alınmasıdır. Markayı korumak ama adı devralmak istemeyen marka sahipleri bu yolu tercih edebilir.

.tr için ulusal mekanizma

.tr alan adları UDRP'ye değil, İnternet Alan Adları Yönetmeliği'nin "Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması" bölümüne ve İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği'ne tabidir. Başvurular, kurum tarafından yetkilendirilen uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcılarına (UÇHS) yapılır. TRABİS'in listesinde şu anda BTİDER, TOBBUYUM ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) yer alıyor.

• Şartlar: Alan adının marka, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer tanıtıcı işaretlerle aynı ya da benzer olması, sahibinin adla ilgili yasal bir hakkı veya bağlantısının bulunmaması ve adın kötü niyetle tahsis ettirilmiş veya kullanılıyor olması. UDRP'deki "kaydedilmiş ve kullanılıyor" ifadesinden farklıdır. Ayrıca yalnızca marka değil ticaret unvanı ve işletme adı da korunur.
• Süreler: Şikâyet edilen 10 gün içinde cevap verir ve talep ederse 10 güne kadar ek süre alabilir. Hakem veya hakem heyeti, cevap süreci tamamlandıktan sonraki 15 gün içinde karar verir (gerekirse 5 gün ek süre).
• Sonuç: İptal, şikâyetçiye devir veya ret. Karar, tebliğden itibaren 10 iş günü içinde ihtiyati tedbir kararı bildirilmezse uygulanır.
• Diğer: Uyuşmazlık süresince alan adı dondurulur. Aksi kararlaştırılmadıkça süreç Türkçe yürür. Hakem ve UÇHS ücretlerini başvuru sırasında şikâyetçi öder. Ücretler yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için tutarı UÇHS'den öğrenin. TRABİS'ten (14 Eylül 2022) önce tahsis edilmiş ve o tarihten sonra hiç yenilenmemiş adlar için bu mekanizmaya başvurulamaz.

Domain alıcıları için pratik sonuçlar

• Marka içeren expired domain almak risklidir. Panel, kötü niyeti sizin adı edindiğiniz tarihe göre değerlendirir. Eski sahibin iyi niyeti size geçmez.
• Satın almadan önce marka araştırması yapın (bkz. expired domain kontrol listesi).
• Markayla çakışan bir adı park edip marka sahibinin rakiplerine yönlendiren reklamlarla doldurmak, kötü niyet bulgusunun tipik nedenidir.
• Genel kelimelerden oluşan adlarda yatırım tek başına kötü niyet sayılmaz. Belirleyici olan adın neden alındığı ve nasıl kullanıldığıdır.
• Bir şikâyet alırsanız süreler kısadır. Cevap vermezseniz panel yalnızca şikâyetçinin anlatımına göre karar verir.

Sık Sorulan Sorular

UDRP süreci ne kadar sürer?

WIPO'ya göre usul sorunu olmayan dosyalar normalde şikâyetin alınmasından itibaren yaklaşık iki ayda sonuçlanır. Karar sonrasında registrar'ın uygulama için beklediği 10 iş günü de eklenir.

UDRP'de kaybedersem tazminat öder miyim?

UDRP kapsamında hayır. Yaptırım devir veya iptalle sınırlıdır. Ancak marka sahibi ayrıca mahkemede dava açabilir. Bu ihtimal ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.

.com.tr alan adına UDRP başvurusu yapılabilir mi?

Hayır. .tr uyuşmazlıkları, TRABİS'in yetkilendirdiği UÇHS'ler üzerinden ulusal mekanizmayla veya mahkeme yoluyla çözülür.

Reverse Domain Name Hijacking ne demek?

Marka sahibinin, haklı olmadığını bildiği halde UDRP'yi bir alan adını ele geçirmek için kötüye kullanmasıdır. Panel bunu kararında beyan edebilir.